Waxaa qoray Fesax Benson • 11 Noofambar, 2026
Yeruusaalem, 11 Noofambar, 2026 (TPS-IL) — Cilmi-baarayaal Israa’iili iyo Maraykan ah ayaa horumariyay farsamo ku salaysan dhiigga oo muujin karta ma aha oo keliya inta uu le’eg yahay kansarka sanbabka ee unugyada yaryar ee bukaan ku jiro, balse sidoo kale hiddo-wadayaasha ay unugyada kansarku sida firfircoon u isticmaalayaan. Habkani waxa uu ka caawin karaa dhakhaatiirta inay si wanaagsan ula socdaan isbeddellada cudurka ayna fahmaan ka-jawaabcelinta daawaynta.
Si ka duwan baaritaanno badan oo dareere ah oo hadda jira (liquid biopsies), kuwaas oo ogaada isbeddellada hidde-raaca (mutations) ee DNA-da burooyinka, habka cusub waxa uu baaraa calaamadaha unugyada yaryar (molecular signals) ee muujinaya tilmaamaha hidde-raaca ee ay unugyada kansarku isticmaalaan. Natiijooyinka ayaa waddada u xaari kara daawayn aad u sii saxan.
Kansarka sanbabka ayaa ah kansarka adduunka loogu ogaansho badan yahay iyo sababta koowaad ee dhimashada la xiriirta kansarka. Qiyaastii 2.5 milyan oo qof ayaa cudurka laga helay adduunka oo dhan sanadkii 2022, taas oo u dhiganta 12.4% kiisaska cusub ee kansarka, halka 1.8 milyan ay u dhinteen cudurka.
Kansarka sanbabka ee unugyada yaryar ayaa ka kooban qiyaastii 15% kiisaska kansarka sanbabka. Caadi ahaan si degdeg ah ayuu u koraa una fidaa, bukaanno badan ayaana la baaraa iyadoo cudurku heer sare gaaray. Inkastoo burooyinku inta badan marka hore ku yaraadaan daawaynta, cudurku si joogto ah ayuu u soo noqdaa. Helitaanka unug buro oo cusub si loola socdo isbeddelladan ayaa noqon karta mid adag.
Kooxda caalamiga ah waxaa hoggaaminayay Prof. Nir Friedman iyo Dr. Gavriel Fialkoff oo ka tirsan Kulliyadda Caafimaadka ee Jaamacadda Cibraaniga-Hadassah, iyaga iyo Dr. Nobuyuki Takahashi iyo Dr. Anish Thomas oo ka tirsan Machadka Kansarka Qaranka ee Maraykanka, oo qayb ka ah Machadyada Qaranka ee Caafimaadka (NIH). Natiijooyinka ayaa lagu daabacay joornaalka ay dib u eegaan khubarada ee Journal of Clinical Investigation.
Hab Cusub oo Loo Akhriyo Calaamadaha Hidde-raaca ee Kansarka
Cilmi-baarayaashu waxay baareen jajab microscopic ah oo ay dhiigga ku sii daayaan unugyada dhimanaya. Kuwaas waxaa ka mid ah qaybo DNA ah oo ku duuban borotiinno loo yaqaan histones. Calaamado kiimiko ah oo ku yaal histones-ka ayaa tilmaamaya hiddo-wadayaasha firfircoonaa unugyadii sii daayay jajabka.
Iyagoo isticmaalaya unug-la’aan chromatin immunoprecipitation sequencing (cfChIP-seq), kooxdu waxay falanqeeyeen jajabkan si ay u baaraan firfircoonida noolaha ee unugyada kansarka. Si ka duwan baaritaanka hidde-raaca ee caadiga ah, kaas oo ogaada isbeddellada ku dhaca DNA-da, habkani waxa uu daaha ka qaadayaa sida ay unugyadu u adeegsadaan koodhkooda hidde-raaca.
Cilmi-baarayaashu waxay falanqeeyeen 441 muunadood oo balaasmaha dhiigga ah oo laga qaaday dad qaba kansarka sanbabka ee unugyada yaryar, kansarro kale iyo shakhsiyaad caafimaad qaba. Waxay calaamadaha ku salaysan dhiigga la barbar dhigeen firfircoonida hiddo-wadaha ee ku jira unugyada burooyinka. Habka ayaa u baahnaa qiyaastii hal mililitir oo keliya oo balaasma ah.
Kooxdu waxay aqoonsatay qaabab molecular ah oo u gaar ah kansarka sanbabka ee unugyada yaryar waxayna horumariyeen dhibco tiro ah oo cabbiraya xooggooda. Dhibcuhu waxay xiriir la lahaayeen culeyska burada, sida lagu cabbiray sawir-qaadista caafimaadka, waxayna isbeddeleen intii lagu jiray daawaynta. Celceliska dhibcaha dhexe ayaa hoos u dhacay daawaynta kaddib, taasoo waafaqsan hoos u dhaca tirada burada. Dhibco sare ayaa sidoo kale lala xiriiriyay badbaado nololeed oo gaaban.
Balse awoodda farsamadan waxay ka sii fogtahay cabbirka xaddiga burada.
Kansarka sanbabka ee unugyada yaryar ma aha cudur isku mid ah. Burooyinkiisa waxaa loo qaybin karaa noocyo hoosaadyo molecular ah, oo lagu qeexay qaabab kala duwan oo ah firfircoonida hiddo-wadaha. Farqiyadan ayaa laga yaabaa inay sharxaan sababta ay bukaannadu si kala duwan uga jawaabaan daawaynta waxayna noqon karaan kuwo muhiim ah marka ay soo baxaan daawayno si gaar ah u beegsanaya noocyo hoosaadyo go’an.
Cilmi-baarayaashu waxay ogaadeen in calaamadaha molecular-ka ee ku salaysan dhiigga ay si dhow u muujiyeen firfircoonida hiddo-wadayaasha muhiimka ah ee unugyada burada ee bukaannada. Muunado qaar ayaa ka koobnaa calaamado la xiriira noocyo hoosaadyo badan, taasoo muujinaysa in farsamadani ay qaban karto kala duwanaanshaha noolaha ee u dhexeeya unugyada kansarka ee ku yaal goobo kala duwan.
Tani waxay faa’iido ka siin kartaa marka la barbar dhigo baaritaannada caadiga ah ee unugyada (biopsies), kuwaas oo macluumaad ka bixiya hal goob oo keliya. Dhiiggu wuxuu qaadi karaa maaddooyin ay sii daayeen burooyin ku yaal goobo badan, taasoo siin karta dhakhaatiirta sawir guud oo ballaaran oo cudurka ku saabsan.
Haddii lagu xaqiijiyo daraasado dheeraad ah, baaritaanku wuxuu ka caawin karaa dhakhaatiirta inay la socdaan ka-jawaabcelinta daawaynta, inay la socdaan isbeddellada bayoolajiga burada ayna aqoonsadaan noocyo hoosaadyada kansarka ee jirka oo dhan, taasoo suurtagal ah inay yarayso baahida loo qabo baaritaanno jeexid ah oo soo noqnoqda. Cilmi-baarayaashu waxay adkeeyeen in baaritaanku u baahan yahay daraasad dheeraad ah ka hor inta aysan dhakhaatiirtu u isticmaalin hagidda daawaynta ama beddelka biopsies-ka.
