Waxaa qoray David Israel • 3 Noofambar 2026
Yeruusaalem, 3 Noofambar 2026 (TPS-IL) — Warbixin cusub ayaa ku doodaysa in buugaagta taariikhda iyo siyaasadda ee dugsiyada sare ee Jarmalka ay ardayda siiyaan sawir qalloocan oo ku saabsan khilaafka Israa’iiliyiinta iyo Falastiiniyiinta. Waxay sheegaysaa in buugaagtu ay yareeyaan rabshadaha Falastiiniyiintu ku hayaan dadka rayidka ah ee Israa’iil iyo welwelka amni ee qaabeeya siyaasadda Israa’iil.
Warbixinta waxaa soo saaray Hay’adda Amadeu Antonio Foundation iyo Mideast Freedom Forum. Waxay dib u eegis ku samaysay 16 buug oo taariikhda iyo siyaasadda ah oo loo isticmaalo dugsiyada sare ee Berlin iyo Brandenburg. Qorayaashu waxay ogaadeen in xogtu ay tahay mid aan ku filnayn isla markaana inta badan dhinac u janjeerta marka ay sawirayso Israa’iil.
Sida lagu sheegay warbixinta, Intifaadadii Labaad inta badan waa la iska indhatiray qoraallada waxbarashada, Xamaas-na waxaa loo soo bandhigay si aan dhaleecayn lahayn. Waxay sidoo kale sheegaysaa in buugaagtu ay siyaabo kala duwan u qiimeeyaan dhibbanayaasha Falastiiniyiinta iyo kuwa Israa’iiliyiinta ah.
Dhaleecaynta ugu weyn ee warbixintu waxay ku saabsan tahay sida buugaagtu u sharraxaan fashilka ku yimid dadaallada nabadda. Waxay sheegaysaa in buugaagta waxbarashadu ay inta badan ku eedeeyaan Israa’iil fashilkaas. Dhismaha degaannada, xayiraadka amniga, iyo diidmada Israa’iil ee xuquuqda soo noqoshada Falastiiniyiinta ayaa loo soo bandhigay sidii caqabado hortaagan nabadda, balse argagixisada Falastiiniyiinta ee ka dhanka ah dadka rayidka ah ee Israa’iiliyiinta ah looma soo bandhigin sidaas. Aragtida qorayaasha, ka tegitaankaas waxay ardayda uga tagaysaa iyagoo aan haysan xaaladda dhabta ah ee sharraxaysa sababta ay Israa’iil u dhistay xayiraadka ama ay u qaadatay siyaasaddeeda amniga.
Warbixintu waxay kaloo tilmaamaysaa dhibaato dhaafsiisan bogagga daabacan. Macallimiinta dugsiyada Jarmalka ayaa la sheegay inay u janjeeraan inay ka fogaadaan ka doodista Israa’iil ee fasalka, iyagoo ka cabsanaya doodo aysan maarayn karin. Haddii ay sidaas tahay, ardaydu waxsixid yar ayay ka heli karaan nusqaamaha ku jira buugaagtooda waxbarashada.
Natiijooyin la mid ah ayaa laga diiwaangeliyay Waqooyiga Rhine-Westphalia sannadkii 2015. Sannadkaas gudi wadajir ah oo Jarmal iyo Israa’iili ah ayaa daabacay daraasad ka ballaaran. Waxay falanqeysay 1,200 oo buug oo taariikhda, juqraafiga iyo barashada cilmiga bulshada ah oo laga soo ururiyay shan gobol oo Jarmal ah, waxayna ku soo gabagabeysay in buugaagtu ay u xaglinayeen dhanka aragtida Falastiiniyiinta. Guddigu wuxuu ku taliyay in buugaagta waxbarashadu ay ka fogaadaan aragti cad oo dhinac kaliya u eexanaysa ayna xoogga saaraan in labada dhinacba, Israa’iiliyiinta iyo Falastiiniyiintaba, ay xaqa u leeyihiin dhulka. Warbixinnada ku saabsan daraasaddana waxaa kale oo lagu xusay in jawaabaha milateri ee lagaga jawaabayay argagixisanimada Falastiiniyiinta inta badan loo soo bandhigay inay dhibaato ahaan la siman yihiin argagixisanimada lafteeda.
Xaqiiqooyinka la helay waxay kor u qaadayaan su’aal aasaasi ah oo ku saabsan sida ay dimuqraadiyaddu tahay inay u dhigto khilaaf aad la isugu haysto. Dad yar ayaa diidi lahaa in buugaagta waxbarashadu ay noqdaan kuwo sugan oo dheellitiran. Su’aasha ka sii adag ayaa ah waxa uu dheellitirku ka dhigan yahay marka mawduucu ku saabsan yahay argagixisanimo, qabsasho iyo sheekooyin qaran oo iska soo horjeeda.
Dadka dhaleeceeya warbixinta ayaa laga yaabaa inay ku doodaan in qorayaasheeda, oo ah hay’ad iyo xarun cilmi-baaris oo diiradda saara Bariga Dhexe, ay la yimaadeen aragtidooda gaarka ah, iyo in tusaale ka kooban 16 buug oo laga soo qaatay laba gobol uusan ka hadli karin Jarmalka oo dhan. Barayaashu waxay sidoo kale dhihi karaan buugaagta waxbarashadu waxay qasab ku tahay inay soo koobaan taariikh adag, isla markaana waxyaabaha laga tagay aysan had iyo jeer muujinayn eex. Diidmooyinkaas waxay mudan yihiin jawaab, laakiin kama jawaabayaan cabashada gaarka ah ee warbixinta: in dhacdooyin culus, sida Intifaadadii Labaad iyo weerarrada lagu qaaday dadka rayidka ah ee Israa’iiliyiinta ah, ay heleen fiiro gaar ah oo aad u yar.
Qorshe-dejiyayaasha Jarmalka, casharka la taaban karo waa mid toos ah. Dib u eegista buugaagta waxbarashada waa in lagu celiyaa, waa inay dalka intiisa badan dabooshaa, waana inay sameeyaan cilmi-baarayaal leh aragtiyo kala duwan. Macallimiintu waxay sidoo kale u baahan yihiin tababar iyo taageero si ay u maareeyaan doodaha adag ee fasalka dhexdiisa. Haddii labadaas la waayo, ardaydu waxay dugsiga ka bixi karaan iyagoo wax ka yar intii ay ahayd inay ogaadaan ka og mid ka mid ah khilaafaadka ugu cawaaqibka culus adduunka.
